WASHINGTON & TEHRAN – Gobolka Bariga Dhexe ayaa galay xaalad hubaal la’aan ah iyo mid ka mid ah xaqiiqooyinka ugu khatarta badan tobannaankii sano ee la soo dhaafay, ka dib markii uu sii xoogaystay iska horimaadka u dhexeeya Mareykanka iyo Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran. Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa soo saaray digniintii ugu adkayd, isagoo ku hanjabay in Mareykanku adeegsan doono “tallaabo milateri oo ba’an” haddii Iran aysan si degdeg ah ugu hoggaansamin dalabaadka Washington ama aysan miiska wadahadalka u soo fariisan.
Digniinta Cad ee ka timid Aqalka Cad
Madaxweyne Trump, isagoo ka hadlayay shir jaraa’id oo degdeg ah, wuxuu caddeeyay in dulqaadkii Mareykanka uu dhammaaday. Wuxuu xusay in cunaqabataynta dhaqaale ay tahay wejigii koowaad, balse hadda uu diyaarsan yahay qorshe milateri oo dhammaystiran. “Haddii Iran ay doorato waddada isku dhaca, waxay la kulmi doonaan xoog aysan waligood arkin,” ayuu yiri Madaxweynuhu.
Khubarada falanqeysa arrimaha amniga ayaa aaminsan in hanjabaaddan ay daba socoto isku dayada Iran ay ku ballaarinayso barnaamijkeeda nukliyeerka iyo saameynteeda gobolka, taas oo Mareykanku u arko hanjabaad toos ah oo ku socota danahooda iyo kuwa xulafadooda sida Israa’iil iyo dalalka Khaliijka.
Jawaabta Adag ee Tehran iyo Weerarkii Gantaallada
Dhinaca kale, hoggaanka sare ee Iran ma muujin wax calaamad ah oo dib u gurasho ah. Afhayeen u hadlay milatariga Iran ayaa ku sifeeyay hadallada Trump kuwo “kicin colaadeed” ah, wuxuuna ka digay in haddii Mareykanka ama Israa’iil ay qaadaan tallaabo kasta oo doqonniimo ah, gobolka oo dhan uu noqon doono “bartilmaameed ciqaab ah.”
Xiisaddan afka ah ayaa u rogtay ficil Sabtidii, markii Tehran ay soo riday mowjado gantaallo ah oo lala beegsaday saldhigyo iyo bartilmaameedyo ku yaalla dalalka Khaliijka, Ciraaq, iyo gudaha Israa’iil. In kasta oo nidaamyada difaaca hawada sida Iron Dome iyo Patriot ay qabteen qaar badan oo ka mid ah gantaalladaas, haddana waxaa jira warar sheegaya in burbur iyo khasaare nafeed ay ka dhasheen qaybo ka mid ah dhulka ay ku dhaceen. Arrintani waxay muujisay in Iran ay leedahay awood ay ku gaari karto bartilmaameedyo fog-fog, taasoo walaaqday amniga caalamiga ah.
Soo Ridistii Diyaaradda F-15 iyo Shaqaalaha Maqan
Xaaladda ayaa ka sii dartay markii Jimcihii la xaqiijiyay in diyaarad dagaal oo nooca F-15 ah oo Mareykanku leeyahay lagu soo riday koonfurta Iran. Mareykanka ayaa xaqiijiyay in duuliyihii diyaaradda la soo badbaadiyay ka dib markii uu si mucjiso ah uga soo booday diyaaradda, balse waxaa weli la la’yahay xubin kale oo ka mid ahaa shaqaalaha diyaaradda (WSO – Weapon Systems Officer).
Ciidanka badda ee Mareykanka iyo cutubyo gaar ah ayaa ka wada hawlgallo baaxad leh oo lagu baadi-goobayo xubinta maqan, iyadoo cabsidu tahay in laga baqayo inuu u gacan galo ciidamada Iran, taas oo xaaladda ka dhigi karta mid ka adag sidii hore.
Baaqyada Iran iyo Abaal-marinta Lacageed
Mas’uuliyiinta amniga ee Iran ayaa qaaday tallaabo naadir ah, iyagoo ka codsaday muwaadiniinta deggan gobollada koonfureed inay gacan ka geystaan raadinta askariga Mareykanka ah ee maqan. Tehran ayaa ballan-qaaday abaal-marin lacageed oo weyn qof kasta oo keena macluumaad horseedi kara in la helo askarigaas.
Tallaabadan ayaa loo arkaa laba si:
- Siyaasad ahaan: In Iran ay rabto inay askarigaas gacanta ku dhigto si ay ugu gorgortanto.
- Amni ahaan: Inay rabto inay muujiso in ay gacanta ku heyso amniga dhulkeeda.
Saameynta Dhaqaalaha iyo Shidaalka Dunida
Dagaalkan suurtagalka ah maahan mid ku koobnaan doona labada dal oo qura. Sicirka shidaalka ee suuqyada caalamka ayaa kor u kacay 15% tan iyo markii uu weerarkii gantaallada dhacay. Marinka marinka caalamiga ah ee Strait of Hormuz, oo ah meesha ay marto saddex meelood oo meel shidaalka caalamka, ayaa hadda wajahaya khatar weyn. Haddii marinkaas la xiro, dhaqaalaha dunida ayaa gali kara dhibaato weyn (Recession).
Gebogebo: Maxaa xiga?
Beesha caalamka, oo ay ku jiraan Midowga Yurub iyo Shiinaha, ayaa ku baaqay in xaaladda la dejiyo (De-escalation). Si kastaba ha ahaatee, marka la eego hadallada kulul ee ka imaanaya Washington iyo ficillada milateri ee Tehran, fursadda wadahadalku waxay u muuqataa mid sii dhimanaysa.
Haddii aan xal diblomaasiyadeed la helin saacadaha soo socda, adduunku wuxuu markhaati ka noqon karaa dagaal weyn oo ka qarxa Bariga Dhexe, kaas oo saameyn doona jiilalka soo socda.
About the Author
